Braki ilościowe a wyłączenie rękojmi za wady

Braki ilościowe a wyłączenie rękojmi za wady

Autor: Agnieszka Lysko

Pojęcie rękojmi jest powszechnie znane i często pojawia się obok pojęcia gwarancji. Zakres tych pojęć jest jednak nieco odmienny. Rękojmia oznacza bowiem, że sprzedawca jest odpowiedzialny względem kupującego, jeżeli rzecz sprzedana ma wadę fizyczną lub prawną. Rękojmia wynika zatem wprost z przepisów prawa, w przeciwieństwie do gwarancji, którą sprzedający czy producent może, ale nie musi udzielić.
W umowie między przedsiębiorcami często odnajdujemy postanowienia o wyłączeniu rękojmi za wady rzeczy sprzedawanej. Oczywiście zawarcie w umowie klauzul o wyłączeniu rękojmi nie jest sprzeczne z przepisami. Kodeks cywilny wręcz wprost dopuszcza możliwość ograniczenia lub nawet całkowitego wyłączenia rękojmi. Zgodnie z art. 558 ust. 1 Kodeksu cywilnego strony mogą odpowiedzialność z tytułu rękojmi rozszerzyć, ograniczyć lub wyłączyć. Wyjątek dotyczy sytuacji, gdy kupującym jest konsument. Wtedy ograniczenie lub wyłączenie odpowiedzialności z tytułu rękojmi jest dopuszczalne tylko w przypadkach określonych w przepisach szczególnych.

Skupiając się jednak na przedsiębiorcach, należy wskazać, że jeżeli strony wyłączyły rękojmię, to nie oznacza wcale, że sprzedawca – przedsiębiorca zwolniony jest z odpowiedzialności za jakiekolwiek ubytki sprzedanych rzeczy. W tym miejscu chciałam poruszyć kwestię braku ilościowego towaru, czyli sytuacji, gdy kupujący dostaje mniej niż uważa, że miał dostać. Czy ze względu na wyłączenie rękojmi w umowie nie będzie miał żadnych roszczeń względem sprzedającego? Niekoniecznie.

Brak ilościowy towaru

Brak ilościowy towaru określonego jedynie co do rodzaju, wyrażonego w jednostkach wagi nie stanowi wady rzeczy (objętej rękojmią) lecz świadczy o nieprawidłowym lub niepełnym wykonaniu umowy przez sprzedającego. Zatem dla przykładu, jeżeli sprzedawca miał kupującemu dostarczyć 10 kg towaru, a dostarczył jedynie 7 kg, to niekoniecznie może skutecznie bronić się klauzulą o wyłączeniu rękojmi. W takiej sytuacji mamy bowiem do czynienia z niekompletnością wydanych rzeczy. Nie ma zatem znaczenia ocena czy sprzedający skutecznie wyłączył rękojmię w umowie. Roszczenia kupującego w takiej sytuacji nie opiera się bowiem na uprawnieniach wynikających z rękojmi, a z nienależytego wykonania umowy. Powyższe rozważania dotyczą natomiast jedynie towarów sprzedawanych „luzem”. Inną sytuacją będzie sprzedaż rzeczy w opakowaniu, na którym widnieje określenie ilości lub masy tego towaru, a w opakowaniu w rzeczywistości odnajdziemy mniej sztuk lub mniejszą masę towaru. W takich okolicznościach sprzedający może skutecznie bronić się wyłączeniem rękojmi w umowie.

wyłączenie rękojmi

Powyżej przedstawione twierdzenia znajdują oparcie w orzecznictwie oraz są aprobowane przez doktrynę: „3. Braki ilościowe. Wątpliwości mogą także wiązać się z sytuacją, kiedy wystąpią braki ilościowe w przedmiocie sprzedaży. Odróżnia się wtedy dwie sytuacje. Jeśli braki takie dotyczą przedmiotu zapakowanego i zawierającego oznaczenie ilości jednostką miary (np. liczoną w sztukach elementów składających się na przedmiot sprzedaży lub jednostkach masy), to braki ilościowe postrzega się jako brak zgodności przedmiotu sprzedaży z zapewnieniem sprzedawcy i traktuje się jako wadę fizyczną; natomiast w pozostałych przypadkach braki ilościowe, w zależności od okoliczności, traktowane są jako brak spełnienia świadczenia w całości o skutkach opóźnienia lub zwłoki (zob. też A. Brzozowski, w: K. Pietrzykowski, Komentarz KC, t. 2, 2015, s. 311 oraz P. Stec, w: B. Kaczmarek-Templin, P. Stec, D. Szostek (red.), Ustawa o prawach konsumenta, s. 406).” (E. Gniewek, P. Machnikowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Wyd. 8, Warszawa 2017).

Zgodnie z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Warszawie – VI Wydział Cywilny z dnia 23 czerwca 2015 r., wydanym w sprawie o sygn. VI ACa 1053/14 „Większy ciężar objętościowy niż zakładany nie powoduje zmniejszenia wartości rzeczy ze względu na cel oznaczony w umowie czy wynikający ze zwyczajnego przeznaczenia rzeczy, jej mniejszej użyteczności, czy niekompletności. Prowadzi natomiast do braków ilościowych, czyli wydania mniejszej niż umówiona ilości rzeczy. Jest to przypadek świadczenia częściowego, który może być również rozważany w kategoriach opóźnienia lub zwłoki w wykonaniu reszty świadczenia. Tylko w sytuacji, w której braki ilościowe występują w fabrycznie pakowanym towarze oznaczonym na opakowaniu jednostką miary, mniejszą ilość towaru trzeba traktować jako zapewnienie (cechę przyrzeczoną) i kwalifikować niedobór miary jako wadę fizyczną.” (Publ. www.orzeczenia.ms.gov.pl, Legalis Numer 1338010).

Wyłączenie rękojmi w umowie

Reasumując wyłączenie rękojmi w umowie nie zawsze pozbawia kupującego uprawnień do skutecznego dochodzenia swoich roszczeń względem sprzedającego. Jednakże każda z sytuacji wymaga indywidualnej analizy, której na Państwa zlecenie może podjąć się nasza Kancelaria.

Autor: Agnieszka Lysko ZOBACZ MÓJ PROFIL